Gönderen Konu: Gsm-i Meful  (Okunma sayısı 3735 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı YaSKo 93

  • Genel Yetkili
  • Kaymakam
  • *****
  • İleti: 1081
  • Rep: 44
  • Cinsiyet: Bay
  • Çergesinde musandıra ne arar.
    • Profili Görüntüle
Gsm-i Meful
« : Haziran 12, 2013, 03:50:57 öö »
Gsmul Meful  اِسْمُ المَفْعُولِ
 
Fiilden türeyip de yapılan işten etkilenen kişi veya nesneyi gösteren kelimeye Gsmul Meful اِسْمُ المَفْعُولِ denir. Türkçedeki edilgen sıfat-fiil karşılığıdır.
Gsmul Meful, sulasi (üçlü) fiilden مَفْعُولٌ vezninde türer.
 
Örnekler:
 
كَتَبَ yazdı - مَكْتُوبٌ yazılmış
 
كَسَرَ kırdı -  مَكْسُورٌ kırılmış, kırık
 
رَبَطَ bağladı -  مَرْبُوطٌ bağlanmış, bağlı
 
عَلِمَ bildi - مَعْلُومٌ bilinen, belli
 
 
Diğer fiillerin ismul mefulleri ise, meçhul muzari fiillerinden yapılır.
Meçhul muzariden, muzarilik harfi atılır, yerine mazmum (ötreli) bir م harfi getirilerek Gsmul Meful yapılır.
 
Örnekler:
 
اُرْسِلَ gönderildi - يُرْسَلُ gönderilir -  مُرْسَلٌ gönderilen
 
كُذِّبَ yalanladı - يُكَذِّبُ yalanlanır - مُكَذِّبٌ yalanlanan
 
اُكْتُسِبَ kazanıldı - يُكْتَسَبُ kazanılır - مُكْتَسَبٌ kazanılmış
 
دُحْرِجَ yuvarlandı - يُدَحْرَجُ yuvarlanır - مُدَحْرَجٌ yuvarlanmış
 
تُقُلْقِلَ kıpırdatılır - يُتَقَلْقَلُ kıpırdatılır - مُتَقَلْقَلٌ kıpırdatılan
 
 
Uyarı 1:
Sulasi (üçlü) fiil lazım ise, o fiilin Gsmul Mefulu olmaz.
 
Uyarı 2:
Aşağıdaki bablardan Gsmul Meful olmaz.
اِفْعِيلاَلٌ  -  اِفْعِلاَلٌ  -  اِنْفِعَالٌ
 
Uyarı 3:
Gsmul Meful de bazan isim olarak kullanılır.
Örnek:
 
مَعْرُوفٌ: bilinen, iyilik
 
مَجْذُوبٌ: deli

•Gsmi FG¢il ve Sıfat-ı Müşebbehe, lafzG® kıyasi G¢mil olarak amel eder. 
Gsm-i Mef'ul : وَذَاكَ مَنْصُورٌ  Yardım edilmiş, yardım olunmuş ( Sen de; zahiren meçhulsun, batınen ise seyircisin) : Gsmi mef'ulün durumu, NASB ameli yapmak hususunda ve amel etmesinde zikredilen şartlar hususunda ismi fG¢ilin durumu ve hG¢li gibidir.

•Hadesin vG¢ki olduğu zata delG¢let etmek için, meçhul bir fiili muzariden türetilen isme, Gsm-i MefG»l denir. Gžöyle de tarif edilir: (1) Sülasi mücerred fiilden alınan, yapılan işten etkilenen kişi veya nesneyi gösteren kelimeye ism-i mef’ul denir.  LG¢zım fiillerin ism-i mef’ulu olmaz. (2) Gsmi mef'ul, fiil kendisi üzerine vG¢ki olduğu bir kişi için vaz edilmiş olduğu halde, fiilden (hadesten) türetilen bir isimdir.

•Gsm-i mef’ul, meçhul mG¢nasındadır ve kendisinden türetildiği meçhul fiilin amelini yapan bir lafzG® kıyasi G¢mildir. Bu ifadenin bir anlamı da: Gsmi meful,  nG¢ibi fG¢ili REF eder fakat, mefulün bihi NASB etmez demektir. G‡ünkü; Gsmi meful, nG¢ibi fG¢ili ile bir cümle olmayan mükerreb bir lafızdır, lafzen merfudur ve mübtedanın haberidir. Gžöyle de söylenebilir; nG¢ibi fG¢ili bulunmayan meful,  lafzG® kıyasi G¢mil görevini yapamaz.

•Sülasi mücerred fiillerin KIYASG_ ism-i mef’ulu, (A) Sülasi mücerred den ise ( مَفْعُولٌ ) veznindedir.  Fiil-i mazinin malumunun; (a) evveline meftuf bir “mim” getirilir, (b) fael fiili cezimlenir, (c) aynel fiili çeken “ism-i mef’ul vav’ı getirilir ve (d) isim alameti olarak, lamel fiili tenvin’lenir. Gžayet, ismin evvelinde “lamı tarif” konulmuş ise, tenvin yerine “ötre” gelir. (B) Sülasi mücerredin gayrısından olduğu halde ismi mef'ul, son harften bir önceki harfi fethalı olduğu halde, ismi fG¢il sigası üzeredir.

•Sülasi mücerred fiillerin SEMG‚G_ism-i mefulu, ( كَثِيرٌ  ) veznindedir. (Örnek: Nur Suresi, 26.) Bu vezin aynı zamanda sıfat-ı müşebbehenin ve masdarın da veznidir. Ayet-i Kerimenin mG¢nasını tefekkür ederken mutlaka dikkate alınmalıdır. Yani “Bu vezinde gelen kelime, cümlede hangi görevi yapıyor ?” diye incelenmeli ve düşünülmelidir. G‡ünkü mübteda, hem zahiren (zahiri beş duyu ile algılanan) fG¢il görevini yapar, hem de batınen (manevi beş duyu ile algılanan) mef’ul görevini yapar.

•Diğer fiillerin ism-i mefulu, ( مُسْتَخْرَجٍ ) lafzında görüldüğü gibi; (a) evveline meftuh bir “mim” getirilir, (b) son harften önceki harf FETHA yapılır.

•Sülasi mücerred fiillerinden alınan KIYASG_ ism-i mef’ulün sG®gaları:

•Müfred - Müzekker - REF hG¢li : ( مُخْلوُقٌ ) gibi.
•Tesniye - Müzekker - REF hG¢li : ( مُخْلوُقَانِ  ) gibi.
•CemG®  - Müzekker -  REF hG¢li  : ( مُخْلوُقوُنَ  ) gibi.

•Müfred - Müennes - REF hG¢li : (مُخْلوُقَةٌ) gibi.
•Tesniye - Müennes - REF hG¢li :  (مُخْلوُقَتَانِ) gibi.
•CemG®  -  Müennes -  REF hG¢li : (مُخْلوُقَاتٌ) gibi.

•Müfred - Müzekker - NASB ve CER hG¢li : ( مُخْلوُقًا ) gibi.
•Tesniye - Müzekker - NASB ve CER hG¢li : ( مُخْلوُقَيْنِ ) gibi.
•CemG® - Müzekker - NASB ve CER hG¢li : ( مُخْلوُقِينَ ) gibi.

•Müfred - Müennes - NASB ve CER hG¢li : (مُخْلوُقَة) gibi.
•Tesniye - Müennes - NASB ve CER hG¢li : (مُخْلوُقَتَيْنِ) gibi.
•CemG® - Müennes - NASB ve CER hG¢li : (مُخْلوُقَاتٍ) gibi.

•Cemi Müzekker Mükesser vezinleri: ( مَكَاتِبٌ    مَكَاتِيبٌ )

•Gœç harften fazla harfli fiillerinden alınan KIYASG_ ism-i mef’ulün sG®gaları:

•Gœç harften fazla harfli fiillerden alınan ism-i mef'ul, o fiilin fiil-i muzarilerinin meçhullerinden alır. Örnek : ( يُقَاتَلُ )'nin muzaraat harfi atılır ve yerine ötreli bir "mim" getirilir. Elif LG¢m'sız munsarif bir isim olduğu için de sonuncu harfin harekesinden sonra bir tenvin getirilir. Bu işlemden sonra, ism-i mef'ul sG®gası ( مُقَاتَلٌ ) hG¢sıl olur.

•Müfred - Müzekker : ( مُقَاتَلٌ ) gibi.
•Tesniye - Müzekker : ( مُقَاتَلاَنِ )  gibi.
•CemG® - Müzekker Musahhah : ( مُقَاتَلوُنِ )  gibi.

•Müfred - Müennes : ( مُقَاتَلَةٌ )  gibi.
•Tesniye - Müennes : ( مُقَاتَلَتَانِ )  gibi.
•CemG® - Müennes Musahhah : ( مُقَاتَلاَتٌ )  gibi.

•Sülasi Mücerredden Alınan Gsm-i Mef'ul MG¢nasındaki SemG¢G® SG®galar : Bu vezinler beş tanedir.

•Masdarlar, mecG¢zi olarak ism-i mef'ul mG¢nasında kullanılabilir. Bu takdirde, böyle bir masdardan ism-i mef'ulün tesniye, cemG® ve müennes mG¢nası irade edilse bile, bu masdar müfred olarak zikredilir. Örnek :

•31/11 : ( هَذَا خَلْقُ اللَّهِ فَأَرُونِي مَاذَا خَلَقَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ بَلِ الظَّالِمُونَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ ) "Gşte Alla'ın yarattığı bu - gösterin bana O'ndan başkaları ne yaratmış - hayır! o zG¢limler açık bir sapıklık içindeler." Ayet-i Kerimesindeki ( خَلْقُ ) lafzı, ( خَلَقَ ) fiilinin masdarıdır. ( هَذَا خَلْقُ اللَّهِ  ) KelG¢m ile de ( هَذَا مَخْلُوقُ اللَّهِ  ) "Gžu, Allah'ın mahlG»kudur." terkibinin mG¢nası kastedilir.

•Birincisi (فَعِيلٌ) veznidir. (قَتِيلٌ) "öldürülmüş" gibi.
•Gkincisi (فَعُولٌ) veznidir. (حَلُوبٌ) "sağılmış" gibi.
•Gœçüncüsü (فِعْلٌ) veznidir. (ذِبْحٌ) "boğazlanmış" gibi.
•Dördüncüsü (فَعَلٌ) veznidir. (قَنَصٌ) "avlanan av" gibi.
•Beşincisi (فُعْلَةٌ) veznidir. (غُرْفَةٌ) "avuçla alınan su" gibi.


Paylaş facebook Paylaş linkedin Paylaş myspace Paylaş twitter